Η ΕΠΙΣΚΕΨΗ ΤΟΥ ΒΑΣΙΛΙΆ ΟΘΩΝΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΒΑΣΊΛΙΣΣΑΣ ΑΜΑΛΙΑΣ ΣΤΟ ΔΑΔΙ ΤΟ 1846 ΚΑΙ Η ΣΥΜΒΟΛΗ ΤΗΣ ΣΤΗΝ ΑΝΑΠΤΥΞΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ - ΜΕΡΟΣ Γ΄

(Σε συνέχεια από το Β΄ Μέρος, παραθέτουμε σειρά εγγράφων, μέσω των οποίων οι Δαδιώτες ζήτησαν από τον βασιλιά Όθωνα να φροντίσει για το καλό της πόλης τους.) 

Όπως προκύπτει από μια σειρά εγγράφων, οι Δαδιώτες ζήτησαν από τον βασιλιά να φροντίσει να γίνουν στην πόλη τους δύο πράγματα: 1) να δημιουργηθεί Δήμος με πρωτεύουσα το Δαδί, στον οποίο να υπάγονται τα γειτονικά χωριά Γλούνιστα, Ντερνίτσα και Ξυλικοί, και 2) να ιδρυθεί στην πόλη τους δημοτικό σχολείο. ......

Ως γνωστόν, από το 1836, το Δαδί ήταν ήδη Δήμος με το όνομα "Δήμος Δρυμίας", υπαγόμενος στο Νομό Αττικής και Βοιωτίας. Το 1840 ο Δήμος Δρυμίας υπήχθη στην επαρχία Λοκρίδος και συγχωνεύτηκε στο Δήμο Θερμοπυλών, με πρωτεύουσα του νέου Δήμου τη Μενδενίτσα. Πρέπει να αναφερθεί ότι σύμφωνα με την απογραφή του 1844 το Δαδί είχε 1702 κατοίκους, ο Μώλος (η δεύτερη σε πληθυσμό πόλη του δήμου) είχε 391 και η Μενδενίτσα μόνο 271 κατοίκους.

Την ημέρα της αναχώρησης του βασιλικού ζεύγους από το Δαδί, δηλαδή στις 30 Ιουλίου 1846, οι Δαδιώτες ετοίμασαν και παρέδωσαν στο βασιλιά ένα υπόμνημα, στο οποίο μεταξύ άλλων ανέφεραν:

«Η κοινότης Δαδίου, περιέχουσα 600 περίπου οικογένειες, απετέλει πρότερον του Δήμου Δρυμίας, Δήμον Γ' τάξεως. Αλλ' επειδή τας προς καλλιέργειαν των κατοίκων γαίας έχει πέραν του Κηφισού και τα έσοδά της εκ τούτων ήσαν μικρά εζήτησεν να προσαρτηθώσι εις τον Δήμον Δρυμίας και τα χωρία Γλούνιστα, Ντερνίτσα και Ξυλικούς, δια να τεθεί το όριον εις τ' απέναντι όρος, και ούτω συμπεριληφθώσι και αι  γαίαι της καλλιέργειάς των, αυξηθώσι τα έσοδα και σχηματισθή Δήμος Β' τάξεως...

Αντί τούτου συμπεριλήφθη και το Δαδί εις τον Δήμον Θερμοπυλών αποπερατούμενον πρακτικώς εις τον Σπερχειόν ποταμόν και απεφασίσθη πρωτεύουσα του Δήμου η Μενδενίτσα περιεκτική περίπου 30 οικογενειών...

            Ζητούν όθεν οι κάτοικοι ώστε με τα χωρία Γλούνιστα, Ντερνίτσα και Ξυλικούς ν' αποτελέσουν ίδιον Δήμον Β' τάξεως δια να δυνηθούν να συστήσουν Σχολεία και να τοις γενή προς το παρόν θεραπεία επί της μετακομίσεως των δεκάτων των». 

Λίγες ημέρες αργότερα οι κάτοικοι   του Δαδιού στέλνουν επιστολή προς τον βασιλιά, στην οποία, μεταξύ άλλων, αναγράφεται:

«…Προσπίπτωμεν ικέτιδες εις το έλεος της ημετέρας μεγαλειότητος της τοσούτον κηδομένης των Ελλήνων, αφού ακούση ευμενώς τας προσκλήσεις μας ταύτας και ίδη το προς βορράν όριόν μας, να ευαρεστηθή και διατάξη την από τον Δήμον Θερμοπυλών διάζευξιν της κωμοπόλεώς μας και αποτελέση μετά των πέριξ χωρίων Δήμος δευτέρας τάξεως». 

Από την έρευνά μας στα Αρχεία του Κράτους, εντοπίσαμε όλα εκείνα τα έγγραφα, αρκετά από τα οποία ήταν μέχρι πρόσφατα αταξινόμητα, τα οποία μας επιτρέπουν να παρακολουθήσουμε την γραφειοκρατική πλέον πορεία της υπόθεσης, που είχε όμως αίσια κατάληξη.

Ο βασιλιάς διαβιβάζει την ίδια επιστολή προς το Υπουργείο Εκκλησιαστικών, Γραμματεία επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως, ζητώντας από τον Υπουργό: «[…] να αναφέρη εάν έπρεπε να συστηθή εις την κωμόπολιν Δαδί Δημοτικόν Σχολείον και αποφασισθή το περί σχηματισμού ιδιαιτέρου δήμου, επιβαλλομένης εις τον δήμον της προς τούτο υποχρεώσεως, ένεκα πληθυσμού της ειρημένης κωμοπόλεως, και εάν έπρεπε το δημόσιο να συνδράμη εις διατήρησιν ενός Σχολείου εις την πρωτεύουσαν του δήμου, εάν ημπορεί να διατηρηθή τη δαπάνη του δήμου. (Εν Αθήναις την 15 Αυγ. 1846, Όθων)» 

Στις 26 Αυγούστου 1846 ο Υπουργός Εκκλησιαστικών με έγγραφο προς την Νομαρχία Φωκίδος και Φθιώτιδος ζητάει να του αναφερθεί «την ταχίστην, εάν ο Δήμος Θερμοπυλών έλαβε πρόνοια περί συστάσεως δημοτικών σχολείων[…] και εάν εν ή δύο σχολεία δημοτικά αρκούσι εις τον πληθυσμόν αυτού και εις τίνα των χωρίων είναι καταλληλότερον να συστηθώσι […]» 

Τα ερωτήματα του Υπουργού διαβιβάστηκαν στο Επαρχείο Λοκρίδος στις 31 Αυγούστου 1846. Στη συνέχεια, ο Έπαρχος ζήτησε από τον Δήμαρχο Θερμοπυλών στοιχεία για την κατάσταση του Δήμου και την άποψή του για την ίδρυση δημοτικού σχολείου στο Δαδί. 

Ο Δήμαρχος Θερμοπυλών στέλνει στις 17 Σεπτεμβρίου 1846 έγγραφο προς τον Έπαρχο Λοκρίδος, στο οποίο μεταξύ άλλων αναφέρει: «Οικοδομή διδακτηρίου δεν επιχείρισαν ακόμα εις τον Δήμον[…] Πριν της συγχωνεύσεώς του ο Δήμος δεν έκαμε νήξιν περί σχολείου, διότι άπορος και μικρός δεν ηδύνατο μ’ όσον καλήν και εάν είχε διάθεσιν να πράξη τούτο. Ο αριθμός των χωρίων εξ ων συνίσταται ο Δήμος ανεβαίνει εις 11[…] Έδρα του Δήμου ήταν ανέκαθεν η Μητρόπολις της Επαρχίας Μενδενίτζας, η Μενδενίτζα, μη κατοικουμένη όμως σήμερον αποχρώντως[…] Σημειωτέον ότι η Μενδενίτζα κείται εις το κέντρον του δήμου έχουσα από το εν μέρος, ήτοι αρκτικώς, πέντε χωρία εις τα πεδινά του Μώλου, και από τ’ άλλο, ήτοι μεσημβρινώς, άλλα πέντε εις τα πεδινά του Δαδίου[…] Αρύεται έν σχολείον πρέπει να συσταθή εις Μενδενίτζα ως αρχήν […] (Ο Δήμαρχος  Θερμοπυλών)». 

           Ο ΄Έπαρχος Λοκρίδος, αφού έλαβε την αναφορά του Δημάρχου Θερμοπυλών, απευθύνεται προς τον Νομάρχη Φθιωτιδοφωκίδος στις 21 Σεπτεμβρίου 1846, αναφέροντας μεταξύ άλλων τα εξής: «Κατ’ εμέ την μη εγκαθίδρυσιν μέχρι τούδε  δημοτικού Σχολείου εις τον επιδηλούμενον δήμον αποδίδω κυρίως εις την ολίγην φροντίδα, την οποίαν, ως μη ώφειλον κατέβαλον αι κατά καιρούς Τοπικαί Αρχαί […] Ελπίζω και δημοτικά σχολεία εις τον δήμον να συσταθώσι και καθ΄ όλον να προοδεύση ούτως, ο οποίος μέχρι τούδε ευρίσκετο εις την αθλιεστέραν κατάστασιν, ένεκα των επικρατούντων αυθαιρεσιών και διαιρέσεων μεταξύ των τοπικών Αρχών του. (Επιστρέφω την διευθυνθείσα μοι. Ευπειθέστατος, Ο ΄Επαρχος Λοκρίδος)». 

Στις 4 Οκτωβρίου 1846 η Νομαρχία Φθιώτιδος και Φωκίδος στέλνει προς το Υπουργείο Εκκλησιαστικών, Γραμματεία επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίου Εκπαιδεύσεως, έγγραφο με θέμα «περί συστάσεως Δημοτικού Σχολείο εις τον Δήμο Θερμοπυλών, στο οποίο μεταξύ άλλων αναγράφεται: «[…]τοπικαί διαιρέσεις και επιτόπια πάθη, ένεκα των οποίων επιρροιάζοντο αι δημοτικαί αρχαί, ημπόδιζαν την μέχρι τούδε σύστασιν Δημοτικού Σχολείου εις τον Δήμον τούτον […] Είναι ελπίς η διορισθησόμενη νέα Δημοτική Αρχή/ καταπαυσομένων σχεδόν των Διαιρέσεων κ.λπ./ να λάβη ταχείαν πρόνοιαν περί συστάσεως Σχολείου[…] (Ευπειθέστατος, Ο εκπληρών καθηκόντων, Νομάρχης Φθιώτιδος και Φωκίδος». 

Το Υπουργείο Εκκλησιαστικών (Γραμματεία επί των Εκκλησιαστικών και της Δημοσίας Εκπαιδεύσεως), αφού έλαβε την αναφορά της Νομαρχίας Φθιώτιδος και Φωκίδος και αφού εξέτασε όλα τα στοιχεία που είχε στην διάθεσή του, έστειλε προς τον Νομάρχη στις 23 Νοεμβρίου 1946 το παρακάτω έγγραφο: 

«Προς το Νομαρχείον Φθιώτιδος

Περί Δημοτικού Σχολείο Θερμοπυλών                                      

Έχοντες υπ’ όψιν τα εκτεθέντα, εις απάντησιν της προσκλήσεως ημών περί της καταστάσεως του Δήμου Θερμοπυλών, εκ των οποίων έτι μάλλον καταδεικνύεται η ανάγκη συστάσεως ενός Δημοτικού σχολείου εις αυτόν τον Δήμον και μάλιστα εις την κωμόπολιν Δαδίου προς το παρόν. Όθεν σας προσκαλούμεν να διατάξητε /άνευ περαιτέρω αναβολής/ την Δημοτικήν Αρχήν να φροντίση περί ενός προσωρινού διδακτηρίου ενοικιάζοντες οικίαν τινά στο Δαδί οπωσδήποτε κατάλληλον, και κατασκευάζοντες τα αναγκαία θρανία και γραφεία και προβλέποντες και το  λοιπόν αναγκαίον υλικόν. Την δε προς πρόβλεψιν τούτων δαπάνην θέλει χορηγήσει ο δήμος εκ των προς σύστασιν δημοτικού Σχολείου υπαρχόντων, ως αναφέρετε αποθεματικών κεφαλαίων καθώς και ήμισυ της μισθοδοσίας του δημοδιδασκάλου δια το λήγον έτος.  Το δ’ έτερον ήμισυ θέλει χορηγηθεί εκ του Δημοσίου. Απαιτούμεν ίνα η Νομαρχία ενεργήση ταχέως τα παραγγελόμενα και μας αναφέρη δια την ενέργειαν των περαιτέρω.

Ο Υπουργός»                             

Μετά το έγγραφο-διαταγή του Υπουργού, οι εξελίξεις για την δημιουργία σχολείου στο Δαδί ήταν ραγδαίες. Βρέθηκε αμέσως κτήριο για σχολείο (προφανώς ενοικιάστηκε κάποιο οίκημα), προσλήφθηκε δάσκαλος και το Δημοτικό Σχολείο στο Δαδί λειτούργησε από το σχολικό έτος 1846-47. Με Βασιλικό Διάταγμα, στις 4 Φεβρουαρίου 1847 (ΦΕΚ 4/16-2-1847), έγινε ανασύσταση του Δήμου Δρυμίας με πρωτεύουσα το Δαδί, στο οποίο υπάγονταν η Γλούνιτσα, η Ντερνίτσα, οι Ξυλικοί, τα Άνω και Κάτω Καλύβια, καθώς και η Μονή της Θεοτόκου. Έτσι, ικανοποιήθηκε και το δεύτερο αίτημα των Δαδιωτών προς τον Όθωνα.

Πρώτος Δήμαρχος του νεοσυσταθέντος Δήμου ήταν ο Γιαννάκης Παπαλουκόπουλος, γιός του παπα-Λουκά Αυγερινού. Η οικογένεια έλαβε το επώνυμο «Παπαλουκά», όπως πολλές άλλες οικογένειες ιερωμένων, με την κατάληξη «-όπουλος», όπως συνήθιζαν τα παιδιά γνωστών οικογενειών του Δαδιού. Ο Γιαννάκης Παπαλουκόπουλος έγινε σε μικρή ηλικία Δημογέροντας, διαδεχόμενος τον πατέρα του, και είχε λάβει μέρος σε αρκετές συνελεύσεις Δημογερόντων της Επαρχίας Λιβαδειάς. Πρωτοστάτησε στην ανοικοδόμηση της πόλης μετά το 1830 από τις καταστροφές που είχαν προκαλέσει οι Τούρκοι κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Επί των ημερών του έγινε η εξαγορά των περιοχών «Πόλογος» και «Μεγαλοκύρι», που ανήκαν σε Τούρκους και είχαν το δικαίωμα βάσει των Συνθηκών να τις πουλήσουν φεύγοντας από την ελεύθερη πλέον Ελλάδα. Έτσι, η κτηματική περιοχή του Δαδιού έγινε από τότε πολύ μεγάλη. Συγκεκριμένα έφθανε από την περιοχή της Μαργιολάτας μέχρι την περιοχή του  Κηφισοχωρίου.

Ο Γιαννάκης Παπαλουκόπουλος ήταν δήμαρχος για δύο συνεχόμενες τριετίες, στη συνέχεια εκλέχθηκε δύο φορές βουλευτής Λοκρίδας την περίοδο 1853-1859 και τέλος Δήμαρχος για μια ακόμα φορά τη δεκαετία του 1860. Αυτή την περίοδο έγιναν πολλά έργα στην πόλη, όπως υδραγωγεία, δημοτικές βρύσες, δημιουργήθηκε Σχολαρχείο, Χωροφυλακή και Ταχυδρομείο, ενώ τέθηκαν οι βάσεις για να γίνει το Δαδί μια σύγχρονη πόλη, μέσα από τα ερείπια που άφησαν φεύγοντας οι Τούρκοι. 

Ιωάννης Σκορδάς

Η επίσκεψη του Βασιλιά Όθωνα και της Βασίλισσας Αμαλίας στο Δαδί το 1846 ΜΕΡΟΣ Β

Η επίσκεψη του Βασιλιά Όθωνα και της Βασίλισσας Αμαλίας στο Δαδί το 1846