Να κάπως έτσι, κάηκε η Βελίτσα Λοκρίδας Του Θεμιστοκλή Κ. Καραγεώργου

Σας προσκαλούμε στην εκδήλωση τιμής και ιστορικής μνήμης που διοργανώνουν η Δημοτική Κοινότητα Τιθορέας, η Ένωση Τιθορέων, ο Εκπολιτιστικός Τουριστικός Μορφωτικός Όμιλος Τιθορέας (ΕΤΜΟΤ) και ο Σύλλογος Γυναικών Τιθορέας, υπό την αιγίδα του Δήμου μας και την υποστήριξη του Ιδρύματος Ευάγγελου Δ. Γιαλούρη, .....

η οποία θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 19 Απριλίου 2026 και ώρα 11:00π.μ.  στο Πνευματικό Κέντρο Τιθορέας.

Το πρόγραμμα της Εκδήλωσης περιλαμβάνει αποκαλυπτήρια επιτύμβιας στήλης στην κεντρική πλατεία (πλησίον του Πνευματικού Κέντρου) και επιμνημόσυνη δέηση για τους εκτελεσθέντες, ενώ ακολουθεί ομιλία με τίτλο: «Από την καταστροφή στη μνήμη: Η Τιθορέα της Κατοχής και η ιστορική της παρακαταθήκη» από την ιστορικό Δρ. Βασιλική Λάζου.

...................................

 Μαρτυρία Θεμιστοκλή Καραγεώργου για το κάψιμο του χωριού

Να κάπως έτσι, κάηκε η Βελίτσα Λοκρίδας

Του Θεμιστοκλή Κ. Καραγεώργου,

Κυριακή πρωί, Αποκριές 1943, το χωριό, η Βελίτσα, ξύπνησε απ’ το «Έλληνες ακολουθήστε των ανταρτών τη φωνή, να ζήτε τι ωφελείσθε   μεσ’ τη σκλαβιά την πικρή». Ήταν το πρώτο ένοπλο τμήμα των Ελλήνων ανταρτών του Παρνασσού που έμπαινε στο χωριό μας.

Αγοροξυπνημένοι όλοι μαζεύονταν στην πλατεία του χωριού —εκτός απ’ τους μυημένους— που περίμεναν σχεδόν όλη νύχτα ξάγρυπνοι τον ερχομό τους.

Οι αντάρτες, αφού έβαλαν τα φυλάκιά τους γύρω στο χωριό, μοιράστηκαν στα σπίτια για να φάνε και να ξεκουρασθούν. Το απόγευμα και πάλι, μαζεύτηκαν οι κάτοικοι στην πλατεία του χωριού όπου έγιναν ομιλίες από την ηγεσία του τμήματος των ανταρτών —ΔΙΑΜΑΝΤΗ ΑΝΑΠΟΔΟ,  και άλλους και ακολούθησε γλέντι.

Το ίδιο βράδυ με εντολή του Διαμαντή και σε συνεννόηση με την τοπική οργάνωση του ΕΑΜ συγκεντρώθηκαν περισσότερα από εκατό (100) μουλάρια και άλογα και σχεδόν άλλα τόσα απ’ την Αγία Μαρίνα και με την συμμετοχή του εφεδρικού ενόπλου τμήματος ανταρτών Βελίτσας, Αγιά-Μαρίνας, κατεβήκαμε στο Κηφισοχώρι - Κάτω Τιθορέα —σήμερα— απομονώσαμε την ιταλική φρουρά, ανοίξαμε τις αποθήκες σιτηρών που είχαν λεηλατήσει οι Ιταλοί απ’ τους αγρότες κι ώσπου να ξημερώσει είχαν αδειάσει και μεταφερθεί όλα τα υλικά στα γύρω χωριά.

Ήταν η πρώτη επιχείρηση που πήραν μέρος εφεδρικά αντάρτικα τμήματα κατά των κατοχικών ιταλικών στρατευμάτων.

Την άλλη μέρα όλοι συζητούσαν και επαινούσαν τους αντάρτες για την παλικαριά τους.

Το σιτάρι όλο μοιράστηκε στους κατοίκους των χωριών.

Το άλλο βράδυ, έφυγε ένα τμήμα μ’ επικεφαλής τον Νικηφόρο για τη Λιβαδειά όπου η Οργάνωση του ΕΑΜ εκεί είχε φροντίσει να είναι ανοιχτές οι φυλακές και να παραλάβει τους φυλακισμένους κρατουμένους, ανάμεσά τους ήταν και ο πατέρας του Νικηφόρου. Πολλοί απ’ τους φυλακισμένους ακολούθησαν τους αντάρτες στο βουνό και εντάχθηκαν στα τμήματά τους, καθώς και μερικοί χωροφύλακες.

 Έπειτα απ’ την επιχείρηση αυτή, ο εφεδρικός ΕΛΑΣ ανδρωνόταν αφού όλο και καινούργια παιδιά έπαιρναν όπλο και προσχωρούσαν στις τάξεις του, έτσι που όταν στις αρχές του Απρίλη μας ειδοποίησαν να πάρουμε μέρος σε μια επιχείρηση σαμποτάζ, είμαστε έτοιμοι. Επρόκειτο για το σαμποτάζ της Παλαβίτσας. Επικεφαλής των εφεδροΕΛΑΣιτών των χωριών Βελίτσας - Μοδίου - Κηφισοχωρίου – Αγία Μαρίνας που είχε και την ευθύνη της όλης επιχείρησης, ήταν ο δάσκαλος έφεδρος αξιωματικός Δημήτρης Χονδρός απ’ το Μόδι. Συναντηθήκαμε στο σημείο που ορίστηκε και μοιράσαμε τις δουλειές. Επικεφαλής των Βελιτσιωτών εφεδροελασιτών ήταν ο αείμνηστος Γιάννης Δ. Γαλάνης, δάσκαλος έφεδρος αξιωματικός. Επειδή όμως δεν ξέραμε ποιά αμαξοστοιχία θα εκτροχιάζαμε οι επικεφαλείς μας αποφάσισαν να λύσουν μία —δύο ράγες της σιδηροδρομικής γραμμής και προς το μέρος της πλευράς του όρου Παρνασσός. Η δουλειά αυτή ανατέθηκε στους έμπειρους υπαλλήλους του ΣΕΚ Γιώργη Γιώτα (Μέγα), Λουκά Κατσαμάγια και Λουκά Καράφλα αρχιεργάτη των σιδηροδρόμων.

Όντως εκτροχιάστηκε μια αμαξοστοιχία εμπορική φορτωμένη με κιβώτια γαλέτα —μπισκότα, αλλά κλειδωμένη. Αν ανοίξαμε ένα βαγόνι, πήραμε όσα μπορέσαμε με το φορείο της και βάλαμε φωτιά. Ευτυχώς απ’ τους υπαλλήλους επιβαίνοντες δεν κτύπησε κανένας εκτός μικροτραυματισμών

Μεταγωγικά ζώα με κιβώτια μπισκότων έφυγαν για τη Βελίτσα πριν τα ξημερώματα της επομένης μέρας.

Μάλιστα, θυμάμαι, πως όταν πια όλα είχαν τελειώσει, ήρθε σύνδεσμος με εντολή, να μη γίνει η επιχείρηση, αλλά ήταν πλέον αργά.

Είχαν τελειώσει όλα και μόνο καπνοί βγαίναν απ’ τα καιόμενα βαγόνια. Φύγαμε πριν ξημερώσει.

Το άλλο βράδυ ειδοποιηθήκαμε με σύνδεσμο, μια ομάδα, μόνο από εφεδροελασίτες, να βρεθεί και πάλι στο σημείο του σαμποτάζ. Ήμουν και πάλι ανάμεσα στους δέκα της ομάδας από τη Βελίτσα. Φτάσαμε το σούρουπο στην Παλαβίτσα και εκεί μας περίμεναν μια ομάδα από μόνιμους αντάρτες του Παρνασσού και περίπου 20 αντάρτες εφεδρικού, Δαδιώτες και άλλοι

Μας τακτοποίησαν σε θέσεις – σκοπιές και μάθαμε ότι θα γινόταν επιχείρηση στο Μηχανοστάσιο του Σταθμού Αμφίκλειας (Δαδί).Και πραγματικά πριν τα μεσάνυχτα άρχισαν να καταφθάνουν η μια κοντά στην άλλη –και με διαφορά 5 με 10 λεπτά– ατμομηχανές και να σωριάζζονται η πρώτη πάνω στην εκτροχιασμένη προχθεσινή αμαξοστοιχία και οι υπόλοιπες 4 ή 5 η μία πάνω στην άλλη. Θυμάμαι την τελευταία που κτυπώντας εκτινάχθηκε ψηλά και κάθισε όρθια. Τι είχε συμβεί;

Ένα τμήμα ανταρτών κατέλαβε το Σιδ. Σταθμό του Δαδιού, απομόνωσε την φρουρά των Γερμανών, ένας θερμαστής των ΣΕΚ και συγκεκριμένα ο Λουκάς Κατσαμάγιας από τη Βελίτσα, σήκωνε ατμό και άφηνε τις μηχανές μία – μία να παίρνουν το δρόμο της καταστροφής στην Παλαβίτσα.

 Ήταν η εποχή που ο γερμανικός στρατός στην Αφρική (ο Ρόμμελ) ήθελε ενισχύσεις και οι σύμμαχοι μας παρακαλούσαν και μας προέτρεπαν να μην αφήσουμε να περάσει ούτε καρφίτσα. Χρειάστηκαν 10 μέρες και ειδικός γερανός, που έφεραν από τη Γιουγκοσλαβία, για να καθαρίσουν τη γραμμή και να κυκλοφορήσει τραίνο από Αθήνα προς Αμφίκλεια.

Έπειτα από λίγες μέρες, στις 20 Απρίλη 1943 μεγάλη Τρίτη, ιταλικές δυνάμεις περικύκλωσαν.το χωριό τη Βελίτσα – και με όλμους , πυροβολικό, πολυβόλα, μπήκαν χωρίς μάχη στο χωριό και έκαψαν περισσότερα απ΄τα μισά σπίτια.

— Εκτέλεσαν τον Γιάννη Κ. Καπερώνη και έκαψαν το πτώμα του στην πλατεία του χωριού. Επίσης σκοτώθηκαν από τα πυρά των Ιταλών οι:

-Γιάννης Γαλάνης, γραμματέας του ΕΑΜ και Εφεδρικού ΕΛΑΣ.

-Νικόλαος Λάμπρος, κάηκε ζωντανός μέσα στο σπίτι του.

-Ευσταθία σύζ. Ε. Καλιακουδά.

-Ουρανία σύζ. Ν. Καρδαρά.

Καλλιόπη σύζ. Ι. Τριφύλλη.

Τραυματίστηκαν επίσης οι:

-Λουκάς Σταφυλάς.

-Γεώργιος Ν. Κυριακάτης.

-Γεώργιος Α. Παπακωνσταντίνου.

-Σπύρος Γ. Σπυρίδωνος.

-Μαρία Δ. Κολοκυθά.

Οι παραπάνω είναι όλοι θύματα της μέρας που κάηκε το χωριό. Τα θύματα του χωριού για την περίοδο της κατοχής είναι περισσότερα.Κι αν επεκτείνουμε το χρόνο και φτάσουμε στον εμφύλιο, τότε ο κατάλογος θα μακρύνει πολύ περισσότερο

.Κι όλα αυτά, για τις ζημιές που προκάλεσε στους Ναζί – φασίστες κατακτητές, κι ήταν επόμενο να μας κάψουν το χωριό μας και να θρηνήσουμε τόσα θύματα.

ΟΜΩΣ ΠΑΡΑΜΕΙΝΑΜΕ ΑΣΥΜΒΙΒΑΣΤΟΙ!

Πολεμήσαμε τους κατακτητές ως το τέλος.

ΘΕΜ. Κ. ΚΑΡΑΓΕΩΡΓΟΥ

από Τιθορέα Λοκρίδας

μέλος του ΔΣ της ΠΕΑΕΑ Αμφίκλειας