Αποκριά στο χωριό: όταν η παράδοση ένωνε την κοινότητα

Στην Ελλάδα του Μεσοπολέμου, και ιδιαίτερα στα χωριά της Ρούμελης και του Παρνασσού, η Αποκριά δεν ήταν απλώς μια περίοδος γιορτής. Ήταν κοινωνικό γεγονός, συλλογική εμπειρία και βαθιά πολιτισμική πράξη.....

Κάθε χειμώνας κορυφωνόταν σε αυτές τις ημέρες, όπου η καθημερινή σκληρή εργασία έδινε τη θέση της στη χαρά, τη σάτιρα, το τραγούδι και τη μνήμη.

Οι οικογένειες συγκεντρώνονταν από το Σάββατο της Αποκριάς σε κοινό σπίτι. Το τραπέζι ήταν πλούσιο, το κρασί άφθονο και τα δημοτικά τραγούδια αντηχούσαν ως το ξημέρωμα. Δεν υπήρχε θεατής∙ όλοι συμμετείχαν. Το γλέντι ήταν υπόθεση συγγενών, φίλων και γειτόνων – μια πράξη κοινωνικής συνοχής.

Την Κυριακή, το χωριό μεταμορφωνόταν. Οι δρόμοι και η πλατεία γέμιζαν μασκαράδες, φουστανελοφόρους νέους και κοπέλες ντυμένες με τα σεγκούνια της παράδοσης. Οι αυτοσχέδιες παραστάσεις δεν περιορίζονταν στη χαρά. Αναπαραστάσεις ιστορικών γεγονότων, όπως η μάχη της Αλαμάνας και η θυσία του Αθανασίου Διάκου, συγκινούσαν βαθιά το πλήθος. Η Ιστορία γινόταν θέατρο δρόμου, ζωντανή μνήμη, συλλογικό βίωμα.

Ιδιαίτερη θέση κατείχε και η σάτιρα. Πολιτικοί, κόμματα και κοινωνικές καταστάσεις παρουσιάζονταν με χιούμορ και καυστικότητα, επιτρέποντας στους ανθρώπους να εκφράσουν σκέψεις και αγωνίες σε μια εποχή δύσκολη και πληγωμένη από πολέμους και απώλειες. Τα δάκρυα και τα γέλια συνυπήρχαν – όπως και η ίδια η ζωή.

Όταν ο ήλιος έγερνε πίσω από τις ράχες του Παρνασσού και η καμπάνα του εσπερινού ηχούσε, οι χοροί σταματούσαν με σεβασμό. Μα η Αποκριά δεν τελείωνε εκεί. Οι παρέες συνέχιζαν από σπίτι σε σπίτι, ανταλλάσσοντας ευχές για «καλή Σαρακοστή», μέχρι που η νύχτα γέμιζε με κλέφτικα τραγούδια και ο ουρανός με άστρα.

Σήμερα, πολλά έχουν αλλάξει. Οι ρυθμοί ζωής είναι διαφορετικοί, οι κοινωνίες πιο ανοιχτές αλλά και πιο μοναχικές. Οι Αποκριές συχνά οργανώνονται θεσμικά, με προγράμματα, σκηνές και μικρόφωνα. Κι όμως, η ουσία παραμένει ζωντανή: η ανάγκη του ανθρώπου να ανήκει, να θυμάται, να γιορτάζει συλλογικά.

Οι παλιές εκείνες Αποκριές δεν είναι απλώς αναμνήσεις. Είναι θεμέλια πολιτισμού. Και κάθε φορά που η παράδοση αναβιώνει, έστω και αλλιώς, αποδεικνύεται πως η μνήμη δεν χάνεται – απλώς αλλάζει μορφή.

 XM