ΑΓΝΩΣΤΕΣ ΣΟΥΒΑΛΙΩΤΙΚΕΣ ΙΣΤΟΡΙΕΣ Ο ΘΡΙΑΜΒΟΣ ΤΟΥ ΚΑΡΑΪΣΚΑΚΗ ΣΤΗΝ ΑΡΑΧΩΒΑ.18-24/11/1826 - ΘΕΣΗ «ΜΝΗΜΑΤΑ» ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ. Η ΣΥΝΤΡΙΒΗ

                          Θέση «Μνήματα» Παρνασσού:     38^ο 33΄46¨ Ν        22^ο 33΄56¨ Ε    Υψόμ. 1660μ

                                                  Διοικητική Υπαγωγή:  Πολύδροσος Φωκίδας

Ακριβώς πάνω στο διάσελο της πανάρχαιας ημιονικής διαβάσεως που οδηγούσε από τους Δελφούς και την Αράχωβα προς τις κορυφές του Παρνασσού και λίγα μέτρα βορειότερα από τα σημερινά όρια των Νομών Φωκίδος και Βοιωτίας, είναι η γνωστή στους ντόπιους τοποθεσία «Μνήματα». ....

Η θέση, που ανέκαθεν ανήκε στη Σουβαλιώτικη δικαιοδοσία, επίσης συμπίπτει με τις ψηλότερες εσχατιές του πανέμορφου Παρνασσιώτικου  ελατοδάσους που αρχίζει από τα υψόμετρα αυτά να δίνει τη θέση του στη χαμηλή ποώδη αλπική βλάστηση των απέραντων λιβαδιών και των βοσκοτόπων του θρυλικού βουνού.

Το σημείο έλκει την ονομασία από την περίοδο της Ελληνικής Επαναστάσεως 1821-1829 υπό τις κάτωθι συνθήκες: Από τις 18 Νοεμβρίου 1826 έχουν ήδη αρχίσει οι πρώτες αψιμαχίες μεταξύ Τούρκων και επαναστατημένων Ελλήνων στα περίχωρα της Αράχωβας. Με την πάροδο του χρόνου οι Τούρκοι εντείνουν τις προσπάθειες να καταλάβουν την πόλη που κατέχουν τα στρατεύματα του Καραϊσκάκη που είναι καλά προστατευμένα σε φιλικό περιβάλλον των αραχωβίτικων σπιτιών, σε αντίθεση με τους Τούρκους που φθείρονται συνεχώς τόσο από τις ελληνικές επιθέσεις, όσο και από το δριμύ παρνασσιώτικο ψύχος που τους προσβάλλει εκτεθειμένους  σε πρόχειρα υπαίθρια ταμπούρια. Ελάχιστες οικίες στις ανατολικές παρυφές της πόλεως κατόρθωσαν να καταλάβουν οι Τούρκοι καθώς και τα γειτονικά ανατολικά υψώματα  Τη νύχτα της 23-11-1826 η κατάσταση στο εχθρικό στρατόπεδο έγινε αφόρητη διότι άρχισε και να χιονίζει.  Τα στρατεύματα του Καραϊσκάκη που αμύνονταν  σε σκληρές οδομαχίες με τους «καταψυγμένους» Τουρκαλβανούς, εναλλάσσονταν σκάντζα βάρδια ανά ώρα με ξεκούραστους, ζεστούς και νταβραντισμένους από το Αραχωβίτικο κρασί Έλληνες πολεμιστές, οι οποίοι επί το πλείστον κατάγονταν από την περιοχή. (ΣΣ: Πάνω από 130 Σουβαλιώτες έλαβαν μέρος στη μάχη της Αράχωβας, σύμφωνα με τα επίσημα Γενικά Αρχεία του Κράτους που δημοσιεύει στη θαυμάσια διατριβή του, «ΑΓΩΝΙΣΤΕΣ ΤΟΥ 1821 ΑΠΟ ΤΗ ΣΟΥΒΑΛΑ ΦΩΚΙΔΟΣ», ο Σουβαλιώτης Συγγραφέας-Ερευνητής Ηλίας Θάνος).   Το μεσημέρι της επόμενης  μέρας, (24-11-1826),η κατάσταση στο εχθρικό συνονθύλευμα κατέστη εφιαλτική. Απέτυχε πάσα διαπραγμάτευση για παράδοση υλικού και χρημάτων προς ασφαλή αποχώρηση των Τουρκαλβανών για Ζητούνι και ο πανικός άρχισε να κυριεύει Αξιωματικούς και Οπλίτες τους. Στην αρχή η σποραδική υποχώρηση μετατράπηκε σε λιποταξία και η λιποταξία σε άτακτη φυγή. Το κυρίως σώμα του στρατού τους από 2000 Τουρκαλβανούς κατευθύνθηκε τρέχοντας προς τις κορφές του Παρνασσού με στόχο να βρει καταφύγιο στο μοναστήρι της Αγίας Ιερουσαλήμ στη Δαύλεια. Αυτή τους όμως η αποκοτιά υπό το κράτος του πανικού, έγινε αμέσως αντιληπτή από τους Έλληνες, οι οποίοι με τα γιαταγάνια στα χέρια άρχισαν να τους καταδιώκουν κατασφάζοντας όποιον προλάβαιναν. Οι Τουρκαλβανοί πέρασαν «αβρόχοις ποσίν» το Λιβάδι και το Σκαμνό και ανηφορίζοντας το ρέμα του Αχλαδόκαμπου σκόρπισαν μέσα στα έλατα. Όσοι αποπειράθηκαν από το Λιβάδι να περάσουν από  το Δόκανο και να κατηφορίσουν προς την Αγόριανη συνάντησαν τα στρατεύματα του Αγοριανίτη Οπλαργηγού Κομνά Τράκα που τους περίμενε και αναχαιτίστηκαν. Μπουλουκηδόν οι ηττημένοι καταδιωκόμενοι έφτασαν  στο Σουβαλιώτικο Χωματοβούνι, όπου μια άλλη χειρότερη συμφορά τους περίμενε. Η χιονόπτωση μετατράπηκε σε χιονοθύελλα και η Σουβαλιώτικη Λάκκα μπροστά τους έγινε  αδιάβατος παγωμένος ομαδικός τάφος τους. Η άνοδος προς το Ασκητόρεμα και το Βελτσιοτόρεμα ήταν αδύνατη. Μόνο καμιά διακοσαριά κατόρθωσαν να παρακάμψουν τα Βρένια*, να πέσουν προς το Δαδιώτικο ρέμα και να φτάσουν στη Δαύλεια.

«Οι Τουρκαλβανοί αποφάσισαν να κάνουν έξοδο. Η κακοκαιρία τους πρόσφερε μοναδική ευκαιρία. Οι περισσότεροι Έλληνες βρίσκονταν στα σπίτια του χωριού για να θερμανθούν, όταν άρχισε η εξόρμηση. Αλλά ο θόρυβος της φυγής τους έθεσε επί ποδός και όρμησαν με τα σπαθιά. Τα πυροβόλα λόγου του ψύχους ήσαν άχρηστα. Η μάχη έλαβε μορφή άγριας σφαγής. Το  χιόνι βάφτηκε κόκκινο. Στάθηκε αδύνατον λόγω του χιονιού να περάσουν το βουνό. Μόνο 200 έφτασαν στη Μονή Ιερουσαλήμ. Οι λοιποί είτε έπεσαν από το ελληνικό σπαθί, είτε πλακώθηκαν από το χιόνι. Την επόμενη άνοιξη οι τσοπάνηδες του Παρνασσού τους έβρισκαν κουβαριασμένους, αγκαλιασμένους σε μια προσπάθεια να θερμανθούν.»

 (Απόσπασμα από την ομιλία που εκφώνησε ο Ιστορικός Συγγραφέας και Καθηγητής μου Σαράντος Καργάκος στην Αράχωβα 29-11-2015).

Όπως διηγείτο ο ιστορικός «Γέρος» του Παρνασσού Θανάσης Αργυρίου (1929-2005), μεταφέροντας διηγήσεις των προγόνων του, (ο προ-προπάππος του Νικόλαος ΑΡΓΥΡΗΣ είχε πολεμήσει στην Αράχωβα),  μαζί με άλλους Σουβαλιώτες τσοπάνηδες πήγαν την άνοιξη του επομένου έτους (1827) στη Λάκκα να στεριώσουν τις τσοπανοκαλύβες τους  εν όψει της ερχόμενης καλοκαιρινής βοσκητικής περιόδου. Το θέαμα που αντίκρισαν ήταν φρικιαστικό. Τα χιόνια είχαν λειώσει και σε όλο το πεδίο είχαν αποκαλυφθεί ανθρώπινα πτώματα σε ημιαποσύνθεση, βορά των ορνέων και των αγριμιών. Ακόμα και μέσα στο λίθινο πηγάδι υπήρχαν πτώματα. (Εξ αυτού του λόγου αποκαλείται έκτοτε Βρωμοπήγαδο).

                                                      Το Βρωμοπήγαδο ως έχει σήμερα

Ακόμα και στο απέναντι πηγάδι των Κελλαριών το ίδιο. (Αποκαλείται πηγάδι Γενίτσαρη, ίσως γιατί κάποιος εξωμότης Γενίτσαρος συνάντησε εκεί τη μοίρα του). Αδύνατον να αντέξει άνθρωπος την αποκρουστική οσμή σε όλο το πεδίο. Οι ποιμένες Σουβαλιώτες μετέφεραν όσους μπόρεσαν στο σημείο της 1ης φωτογραφίας (ΜΝΗΜΑΤΑ) και τους ενταφίασαν ομαδικά. Το σημείο επελέγει διότι ο λόφος είναι χωμάτινος (εξ ου και Χωματοβούνι), η δε ταφή στην καθ’ αυτού Λάκκα θα δυσκόλευε την άροση και την καλλιέργειά της  διότι από αιώνες  εσπέρνετο με όψιμες σιτηροζωοτροφές. Άλλους πέταξαν στο γειτονικό άπατο σπηλαιοβάραθρο κάτω από τα «Μνήματα», για να καθαρίσουν το μέρος.                                                                          

(*  Το χειμώνα του 279 π.Χ. ο αρχηγός των Γαλατών Βρέννος, μαζί με το βάρβαρο στίφος του, αποδεκατισμένο από την κεραυνόπτωση και την κατρακύληση των Φαιδριάδων, καταδιώχτηκε μετά την ήττα του στους Δελφούς από τους Φωκείς και υπό το κράτος του πανικού χρησιμοποίησε το ίδιο δρομολόγιο διαφυγής. Τραυματίστηκε όμως στον Παρνασσό και ξεψύχησε στην Ηράκλεια. Ίσως το τοπωνύμιο Βρένια πλησίον του χιονοδρομικού κέντρου των Κελλαριών  να έχει σχέση με αυτό το συμβάν.)

  ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΚΑΤΟΙΚΟΣ                                              ΙΣΤΟΡΙΚΕΣ ΠΗΓΕΣ & ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΚΑ ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ

 

ΥΠΟΣΤΡΑΤΗΓΟΣ ΕΛΑΣ εα                                                  1.ΙΣΤΟΡΙΑ ΤΟΥ ΕΛΛΗΝΙΚΟΥ ΕΘΝΟΥΣ.

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ ΕΡΕΥΝΗΤΗΣ                                                     2.ΙΣΤΟΤΟΠΟΣ «Μηχανή του Χρόνου».

       ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ                                                                 3. ΠΑΥΣΑΝΙΟΥ «ΦΩΚΙΚΑ».

 

                                                                                               4. Κ. ΠΑΠΑΧΡΗΣΤΟΥ «ΠΑΡΝΑΣΣΙΩΤΙΚΑ».

                                                                                               5. Ηλία Θάνου «Οι αγωνιστές του 1821 απ’ τη Σουβάλα».

                                                                                               6. ΘΡΥΛΟΙ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΣΟΥΒΑΛΑΣ ΠΑΡΝΑΣΣΟΥ.